مقام اثبات حجت مىباشد - دليل معتبر بر حجيت آنها اقامه شده است - در مقام تأسيس اصل و قاعده اولى ، نسبت به حالت شك در حجيت ، گفته‌اند : اصل اولى هنگام شك در حجيت ، عدم حجيت ظن و حرمت عمل به آن است و اين اصل تا زمانى كه دليل معتبرى بر حجيت ظن و اماره‌اى خاص اقامه نگردد ، پابرجا است . در مقام استدلال بر اين اصل ، برخى همانند مرحوم « آخوند خراسانى » شك در حجيت اماره ظنى را مساوق با قطع به عدم حجيت آن مىدانند ؛ به اين بيان كه شك در مرحله انشاى حجيت براى ظن ، مساوق با قطع به عدم حجيت آن در مرحله فعليت ( عدم ترتب آثار حجيت برآن ) مىباشد ، زيرا لازمه فعليت يافتن حجيت ظن ، قطع به حجيت و علم به آن است و با وجود عدم علم ، راهى به سوى حجيت وجود ندارد . برخى ديگر همچون مرحوم « شيخ انصارى » بر اين مطلب چنين استدلال كرده‌اند : معناى حجيت ظن و عمل براساس آن ، صحت اسناد مؤداى آن به شارع ، و التزام عملى و قلبى به آن است و اين در صورتى ممكن است كه نسبت به حكم شارع بودن آن ، علم وجود داشته باشد ؛ در غير اين صورت ، لازمه اين اسناد غير علمى ، تشريع ( قولى و فعلى ) است كه به ادله اربعه ( كتاب ، سنت ، اجماع و عقل ) حرام مىباشد . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص 265 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 317 و 322 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 157 و 196 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 47 . اصل عدم نقل ر . ك : اصالت عدم نقل اصل عرضى اصل عملى هم‌رتبه با اصل ديگر اصل عرضى ، مقابل اصل طولى بوده و عبارت است از : اصلى كه از نظر رتبه در كنار اصل ديگر و در عرض آن مىباشد ؛ يعنى امكان اجراى هركدام از آن اصل‌ها وجود دارد و عمل به يكى از آنها ، به عدم جريان ديگرى بستگى ندارد ، مانند : اصل برائت عقلى و اصل برائت شرعى . روحانى ، محمد ، منتقى الاصول ، ج 4 ، ص 365 . اصل عقلايى اصل اعتباريافته از بناى عقلا اصل عقلايى ، اصلى است كه منشأ اعتبار آن بناى عقلا است ، مانند : اصول لفظى عقلايى كه عقلاى عالم آنها را در خطاب‌ها و گفته‌هاى خودشان به كار مىبرند ، از جمله : اصالت اطلاق ، اصالت عموم ، اصالت حقيقت و اصالت ظهور ، كه مدرك حجيت آنها بناى عقلا است ، زيرا عقلاى عالم به آنها تمسك مىكنند و اين بنا ، مورد امضاى شارع و يا دست‌كم عدم منع او قرار گرفته است . بعضى از اصولىها اعتقاد دارند دو اصل عملى استصحاب و برائت از اصول عقلايى است . نيز ر . ك : اصل عملى عقلايى . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص 29 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 139 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 38 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 285 . ملكى ، حبيب اللّه ، تلخيص الاصول ، ص 161 . اصل عقلى ر . ك : اصل عملى عقلى اصل عقلى تعارض ادله ر . ك : قاعده اوليه متعارضين اصل عملى ر . ك : اصول عملى اصل عملى تنزيلى ر . ك : اصل تنزيلى اصل عملى خاص اصل جارى در ابواب خاص فقهى اصل عملى خاص ، مقابل اصل عملى عام است و به اصلى گفته مىشود كه در موارد و ابواب خاص فقه جارى مىشود ، مانند : اصالت طهارت كه تنها در مورد طهارت و نجاست جارى مىشود و اصالت حليت كه تنها در مورد شك در حليت و عدم حليت جارى است ؛ به خلاف اصل عملى عام كه در تمام ابواب فقه جارى است ، مانند : اصل استصحاب و اصل برائت . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 4 ، ص 10 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 241 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 384 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 438 . اصل عملى شرعى اصل عملى مستند به دليل شرعى اصل عملى شرعى ، اصلى است كه مجتهد بعد از جست‌وجو و تتبع كامل و نااميد شدن از دست‌يابى به دليل شرعى ، براى رهايى از شك در مرحله امتثال ، از طريق دليل نقلى به آن مىرسد ، مانند : استصحاب و برائت شرعى ؛ به بيان ديگر ، در مواردى كه دليل حجيت اصل عملى ، نقلى ( شرعى ) باشد ، آن